Commentary
රජයේ ව්යාපාරවල (SOE) පාඩු නිසා ශ්රී ලාංකික කුටුම්භයකට රුපියල් 141,809ක වියදමක්
රජය සතු ව්යවසායන්හි තීරණාත්මක ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා රජය ගෙන යන ක්රියාමාර්ග නිසා ඒවායේ බර බදු ගෙවන ජනතාවගේ මුදල් පසුම්බිවලටම දැනෙන බව ඇඩ්වොකාටා ආයතනය පවසයි.
ඇඩ්වොකාටා ආයතනයේ ප්රධාන විධායක නිලධාරී ධනනාත් ප්රනාන්දු මහතා පැවසුවේ ඉදිරි මැතිවරණ චක්රය සැලකිල්ලට ගනිමින් ඇඩ්වොකාටා ආයතනය රජය සතු ව්යාපාර ප්රතිසංස්කරණය කිරීමේ අවශ්යතාවය අවධාරණය කරන බවයි. මෙහිදී කියැවුණේ බලයට පත්වන රජය කුමක් වුවත් රජය සතු ව්යාපාර ප්රතිසංස්කරණ කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කළ යුතු බවයි.
2022 දී ප්රධාන රාජ්ය ව්යවසාය 52ක සමස්ත පාඩුව රුපියල් බිලියන 744.6 ක් වන අතර, එය පියවීමට ලියාපදිංචි බදු ගෙවන්නන් තෝරා ගන්නේ නම් එක් බදු ගෙවන්නෙකු රුපියල් මිලියන 1.7 ක්ද, මෙම පාඩුව ලංකාවාසී සියලුම පුරවැසියන්ගෙන් අය කර ගන්නේ නම් එක් පුරවැසියෙකු සඳහා රුපියල් 33,949 ක්ද දැරිය යුතු වේ. ඒ අනුව එක් පවුලකට දැරීමට සිදුවන වියදම රුපියල් 141,809 ක්ද වේ. බදු එකතු කිරීමේ තියුනු වැඩිවීමක් ක්රියාත්මක කර තිබුණත්, 2024 වසරේදී බදුවලින් එකතු කර ගැනීමට අපේක්ෂිත ආදායම මඟින් වුවත් 2022 වසරේදී රාජ්ය ව්යවසායවල 52ක සමස්ත පාඩුව පියවා ගත නොහැක.
“ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ ප්රමාදය වැඩි වන තරමට එමඟින් සාමාන්ය ශ්රී ලාංකිකයින්ට ඇති කරන පීඩනය වැඩි වන අතර එය ඉදිරි මැතිවරණයේදී කවුරු බලයට පත් වුවත් ශ්රී ලාංකික පුරවැසියන්ට සහ බදු ගෙවන්නන්ට එය වඩාත් නරක තත්ත්වයකට මුහුණ පාන්නට සිදු වනු ඇති” බව ප්රනාන්දු මහතා පැවසීය. “ශ්රී ලංකාව තුළ සෑම පුද්ගලයන් තුන් දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙක්ම මසකට රුපියල් 30,000ක ආදායමක්වත් නොලබන නිසා බදු ගෙවන්නන් මත වැඩි බරක් පැටවීම තේරුමක් නැත.”
ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාත්මක වුවද ඒවා ක්රියාත්මක වන්නේ ඉතාමත් මන්දගාමී වේගයකින් බව මෙහිදී අවධානයට ලක්විය. වත්මන් වේගය ශ්රී ලංකාවට තවත් අර්බුදයක් ඇතිවීම වැලැක්වීමට “ප්රමාණවත්” වුවත් ශ්රී ලංකාව ජාත්යන්තර වෙලඳපොලවල තරඟකාරී වීම සඳහා ගමන් මගකට ගෙන ඒමට ප්රමාණවත් නොවේ.
ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල විසින් ඉස්මතු කරන ලද නිර්දේශ 16 අතර, රාජ්ය ව්යවසාය ප්රතිසංස්කරණ වැදගත් බව වඩාත් අවධාරණය කෙරේ. විශේෂයෙන් හෝල්ඩින් සමාගම මෙන්ම උපදේශක මණ්ඩලය සඳහා දක්ෂ හා දක්ෂ සාමාජිකයින් ඇතුළත් කිරීමේ අවශ්යතාවය මෙහිලා සාකච්ඡා කෙරේ.
රාජ්ය ව්යවසායවල ණයවල චක්රීය ස්වභාවය සහ එය රජයේ මූල්ය හිඟය මත ඇති කරන අඛණ්ඩ බලපෑම ශ්රී ලංකන් ගුවන් සේවය උදාහරණයට ගනිමින් විස්තර කරන ලදී. තවද රාජ්ය ව්යවසාය සහ ඒවායේ පාඩු පියවා ගැනීමට නොහැකි වීම හේතුවෙන් යළිත් වතාවක් ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමට සිදු වීමේ හැකියාවක් පවතින බවද පැහැදිලි කරන ලදී.
විනිවිද පෙනෙන ලංසු තැබීමේ ක්රියාවලියක් හරහා ශ්රී ලංකන් එයාර්ලයින්ස් ආයතනය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ අවශ්යතාවය අවධාරණය කරමින් මෙම ක්රියාවලිය දේශපාලනීකරණය වීමට ඉඩ හැරීම බදු ගෙවන්නාටම වියදම පැනවීමක් බව පැහැදිලි කෙරිණි.
ඇඩ්වොකාටා ආයතනයේ ප්රධාන විධායක නිලධාරී ධනනාත් ප්රනාන්දු මහතා තවදුරටත් කියා සිටියේ මූල්ය වාර්තා සම්බන්ධයෙන් විනිවිදභාවයක් නොමැතිකම හේතුවෙන් රාජ්ය ව්යවසායයන් / රජයේ ව්යාපාර දූෂණය පතුරුවන වාහකයන් බවට පත් ව ඇති බවයි. මෙහිදී ඔහු හඳුනාගෙන ඇත්තේ තම මූල්ය වාර්තා මහජනතාවට නිකුත් කර ඇත්තේ රජයේ ව්යාපාර 52ක් පමණක් බවයි. ආදායම් බද්දෙන් ලැබෙන ආදායම රජයේ ව්යාපාරවල පාඩු පියවන්නේ ද යාන්තමිනි.
මෙහිදී ශ්රී ලංකා ගුවන් සේවයේ ඇති පාඩුව සහ සමෘද්ධි ප්රතිලාභ සඳහා රජය දරන වියදම සංසන්දනය කරමින් ශ්රී ලංකාවේ ජනතාව මුහුණ දෙන අතිවිශාල පිරිවැය පැහැදිලි කරනු ලැබිණි.
ඇඩ්වොකාටා ආයතනයේ පර්යේෂණ උපදේශක රෙහානා තව්ෆීක් ප්රකාශ කළේ රජය වෙළඳපොළට මැදිහත් වීම පාරිභෝගික සුබසාධනයට අහිතකර ලෙස බලපා ඇති බවයි. අකාර්යක්ෂමතාවයේ පිරිවැය දේශපාලකයන්ගේ සාක්කු පිරවීම සඳහා බදු ගෙවන්නා විසින් දරනු ලැබේ. මෙහිදී දැනට ක්රියාත්මක වෙමින් පවතින ප්රතිසංස්කරණ ලෙස රජයේ ව්යාපාර ප්රතිසංස්කරණ පනත සහ නව බැංකු පනතක් සම්මත කිරීම, රාජ්ය ව්යවසාය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ ඒකකය (SOERU) පිහිටුවීම සහ හෝල්ඩින් සමාගම පිහිටුවීම පිළිබඳ යාවත්කාලීන කිරීම් අවධාරණය කරන ලදී.
“මෙතෙක් රාජ්ය ව්යවසායකයන් සේවය කර ඇත්තේ සේවකයන්ට සහ දේශපාලනඥයන්ට මිසක් ශ්රී ලංකාවේ සාමාන්ය පුරවැසියන්ට නොවේ,” රෙහානා තව්ෆීක් මහත්මිය පැවසුවාය. “අපි බංකොලොත් බවට පත් වී වසර දෙකකට ආසන්න වන නමුත් ප්රතිසංස්කරණ කටයුතු සම්බන්ධයෙන් සැලකිව යුතු ප්රගතියක් සිදු වෙලා නෑ.”
ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාවලියේ සිදු වන නිරන්තර ප්රමාදයන්, ලංසු සඳහා නියමිත කාලසීමාව කිහිප වතාවක්ම කල් දැමීම සිදු කර ඇති ශ්රී ලංකන් එයාර්ලයින්ස් වැනි අවස්ථා සැලකූ විට දැනටමත් බදු ගෙවන්නාට වැඩි මුදලක් වැය වන බව මූල්ය මාධ්යවේදී ෂිහාර් අනීස් පැවසීය.
Full videos – https://www.youtube.com/live/cwpUd5Pe7wk?si=AX5HvrKpnXtCPUd9
